System recyklingu w polskich gminach

Jak gmina organizuje odbiór odpadów

Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, każda gmina jest zobowiązana do zorganizowania systemu odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości zamieszkałych. Gmina wybiera firmę odbierającą odpady w drodze przetargu publicznego — umowy zazwyczaj obejmują okres od jednego do trzech lat.

Właściciele nieruchomości wnoszą opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, której wysokość ustala rada gminy. Opłata może być naliczana od liczby osób zamieszkujących nieruchomość, od ilości zużytej wody lub w formie ryczałtu od lokalu.

Droga odpadów po odbiorze

Odebrane odpady komunalne nie trafiają bezpośrednio na składowisko. System zakłada hierarchię sposobów postępowania z odpadami, zgodną z unijną dyrektywą ramową:

• Zapobieganie — ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów u źródła
• Przygotowanie do ponownego użycia — naprawa i ponowne wykorzystanie przedmiotów
• Recykling — przetworzenie materiałów odpadowych na nowe produkty lub materiały
• Inne formy odzysku — spalanie z odzyskiem energii (termiczne przekształcanie)
• Unieszkodliwianie — składowanie na kontrolowanych składowiskach jako ostateczność

Regionalne Instalacje Przetwarzania Odpadów Komunalnych (RIPOK)

Zebrane odpady zmieszane trafiają do regionalnych instalacji przetwarzania odpadów komunalnych. W takich instalacjach odbywa się mechaniczno-biologiczne przetwarzanie (MBP): automatyczne sortowanie usuwa surowce wtórne, a frakcja organiczna jest kompostowana lub fermentowana w celu produkcji biogazu.

Posortowane surowce z odpadów selektywnie zebranych — papier, szkło, tworzywa sztuczne i metale — trafiają do instalacji recyklingu. Tam są przetwarzane na granulaty, regranulaty lub inne surowce wtórne, które są następnie sprzedawane zakładom produkcyjnym.

Poziomy recyklingu — cele dla gmin

Polska, jako państwo członkowskie Unii Europejskiej, jest zobowiązana do osiągania określonych poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych. Cele te wynikają z dyrektywy 2018/851/UE zmieniającej ramową dyrektywę odpadową.

Gminy, które nie osiągają wymaganych poziomów recyklingu, mogą podlegać opłatom i sankcjom określonym w przepisach krajowych. Gminy raportują dane do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), który weryfikuje osiągane poziomy.

Co dzieje się z poszczególnymi frakcjami

Papier i tektura

Zebrany papier i tektura trafiają do papierni, gdzie po oczyszczeniu i rozwłóknieniu stają się surowcem do produkcji nowych papierów, tektury falistej i opakowań. Makulatura z odzysku jest ważnym surowcem dla polskiego przemysłu celulozowo-papierniczego.

Szkło

Stłuczka szklana jest jednym z najłatwiejszych do recyklingu materiałów. Po oczyszczeniu i rozdrobnieniu trafia do hut szkła, gdzie jest przetapiana w temperaturze powyżej 1400°C i służy jako surowiec do produkcji nowych opakowań szklanych. Szkło można poddawać recyklingowi w nieskończoność bez utraty jakości.

Tworzywa sztuczne i metale

Puszki aluminiowe po przetopieniu wracają do produkcji — aluminium nadaje się do recyklingu wielokrotnie. Tworzywa sztuczne są sortowane według rodzaju polimeru i sprzedawane do zakładów granulacji, gdzie stają się surowcem dla przemysłu opakowaniowego lub budowlanego.

Bioodpady

Frakcja organiczna trafia do kompostowni lub biogazowni. W kompostowniach powstaje kompost stosowany w rolnictwie i ogrodnictwie. W biogazowniach bioodpady poddaje się fermentacji metanowej — powstały biogaz jest spalany w celu produkcji energii elektrycznej i cieplnej, a pozostałość po fermentacji (digestat) jest stosowana jako nawóz.

Informacje dla właścicieli nieruchomości niezamieszkałych

Przedsiębiorcy, instytucje i inne podmioty posiadające nieruchomości niezamieszkałe mogą, lecz nie muszą, być objęte gminnym systemem odbioru odpadów. Decyzję w tej sprawie podejmuje rada gminy w uchwale. Jeśli nieruchomość niezamieszkała nie jest objęta gminnym systemem, właściciel musi samodzielnie zawrzeć umowę z firmą posiadającą zezwolenie na zbieranie odpadów komunalnych.